Чуукаарга Бараан тумулугар оттуур Анатолий Павловка Куоһааҥҥа олорор Батаак эмээхсинэ Өлөксөөн (Данилова Александра Григорьевна 1888 с.т.) 1974 с.: «Былыр бу сиргэ чүөмпэ баар эбит, онно булчут 3 ини-бии олорбуттар. Биир бырааттара босхоҥ, Чуукаар диэн ааттаах эбит. Убайдара бултуу бараарылар ол уолларын манна олор диэн чүөмпэ кытыытыгар хааллараллар үһү. Кэлэллэригэр бырааттара бултуйан бөҕө олорор буолар үһү. Ол уол аатынан Чуукаар диэн буолбут» диэн үҺүйээни кэпсиир үһү. Кэлин уот туран, ойуура умайан улахан ходуһа буолбут. Ортотугар кус-хаас төрүүр-ууһуур, көмүс хатырыктааҕынан аатырар улахан күөллээх сир.
Билигин Чуукаарга хас да хаһаайыстыба холбоһон оттуур. Ол курдук, киэҥ өрөспүүбүлүкэбитигэр тарҕанан олорор Лааһардар уустарын Дьаархаҥҥа олохсуйбут сыдьааннара Тихоновтар уонна Павловтар (Өксүүнньэлэр), Алексеевтар уонна Прокопьевтар (Өлөксүөйэптэр) өбүгэлэрин төрүт сирдэригэр сайын аайы оттууллар. 2008 с. мелиорация үлэтэ баран ууга сыппыт ходуһалара тахсан оту өлгөмнүк ылаллар. Курааҥҥа да, угут дьылга да кыстыыр отторун булуналлар. Бу күн туругунан икки биригээдэ оттуу сылдьар. Өлөксүөйэптэр холбоһуктаах биригээдэлэрэ толору механизированнай биригээдэ буолан оттоон ырааппыттар. Күрүөлэрин иһэ тапталлыбыт арыы курдук кэбиһиилээх отунан туолбут. Өксүүнньэлэр отчуттара сүрүн күүстэрэ – оҕолоругар, сиэннэригэр. Охсуулара бүтэн мунньуу, кэһии үлэтэ бара турар. Аныгы кэм буолан хайа да биригээдэ дизеллэрин илдьэ сылдьаллар. Тыраахтырдарын хотуура тоһунна да сыбааркалаан, кыра алдьаныылары үрдүгэр өрөмүөннээн иһэллэр. Аҕыйах сыллааҕыта алдьаммыт малларын туппутунан бөһүөлэккэ кэлэн оҥостоллоро.
Бу күннэргэ 2 хаһаайыстыба Чуукаарга көһөөрү бэлэмнэнэр. Онтон күһүөрү тыа хаһаайыстыбатынан дьарыгырар Геннадий Иванов тэрилтэтэ оттуу тиийиэхтээх. Уот-күөс, сэлэспэ суох сиригэр онно-манна аралдьыйбакка, өйгүн-санааҕын сааһылаан, дууһалыын сынньанан оттуу-оттуу сайылыыр бэрт даҕаны.
Төрүттэрим биһик ыйаабыт сирдэригэр, ахтылҕаннаах Чуукарбар тиийэн оттоон, күүс-уох ылан кэллим.
Анна МАРКОВА, Дьаархан