Мин иннибэр саһара быһыытыйбыт оҕо уруһуйдуур альбомугар дьэрэкээн, араас өҥнөөх фломастерынан, трафаретынан уонна илииннэн суруллубут, аҕыйах да хаартыскалаах чараас альбом эрээри, нэһилиэкпит бибилэтиэкэтин историятын сырдатар альбом сытар.
Ааспыт үйэ 60-с сылларын бүтүүтүттэн саҕалаан Уустуйаҕа Кэмпэндээйитээҕи сир баайын чинчийэр паартыйа үлэлээн-хамсаан өр сылларга геологтар бөһүөлэктэринэн биллэн олорбута. Оччолорго Уустуйа нэһилиэнньэтин ахсаана 800-чэкэ киһиэхэ тиийэ сылдьыбыт эбит. Дойдубут араас муннуктарыттан, араас идэлээх дьон дьиэ кэргэнинээн, ким аҥардас, ким ананан үлэлии кэлэн олох күөстүү оргуйан барбыта. Биллэрин курдук, бастатан туран саҥа олорор дьиэлэри тутууну кытта сэргэ, тэрилтэ дьиэлэрин тутуу саҕаламмыта. Ити курдук Уустуйа нэһилиэгэр саҥа оскуола, оҕо уһуйаана, хонтуора, кулууп утуу-субуу тутуллан барбыттара.
Өр сылларга Уустуйа кулуубугар дириэктэринэн үлэлээбит Галина Федоровна Халиуллина ахтыытыттан суруйдахха, 1971 сыллаахха кулуупка ананан кэлэн бастакы кэмҥэ дириэктэринэн, бибилэтиэкэринэн эмиэ үлэлии сылдьыбыт эбит. Онтон туран, 1976 с. тохсунньу 1 күнүттэн Сунтаардааҕы бибилэтиэчнэй ситим иһинэн Уустуйа нэһилиэгэр бибилэтиэкэ аһыллан үлэтин саҕалаабыт.
Ити курдук биһиги нэһилиэкпитигэр бибилэтиэкэ баар буолбута быйыл 50 сыла туолла. Олохтоох бибилэтиэкэ үлэтин кэрчик кэмнэрин сырдатар эбит буоллахха;
- Бастакы бибилэтиэкэринэн Стратиенко Людмила Никитична икки сыл үлэлээбит.
- Уустуйа нэһилиэгэр үлэлээн ааспыт бибилэтиэкэрдэр:
- 1978-1981 сылларга – Косенкова Татьяна Николаевна .
- 1981-1985 сылларга – Ивасык Алевтина Васильевна.
- 1985-1992 сылларга – Филатова Надежда Васильевна.
- 1992-1996 сылларга – Павлова Оксана Николаевна.
Сэбиэскэй кэмҥэ дьоннор үксүлэрэ кинигэни, ааҕыыны өрө туталлара кистэл буолбатах, төттөрүтүн аахпат буолуу диэн кыбыстыылаах курдук этэ. Уустуйа бибилэтиэкэтигэр даҕаны, кулуубугар даҕаны араас хабааннаах тэрээһиннэр тиһигин быспакка буолаллар этэ диэн аҕа саастаах олохтоохтор наһаа истиҥник ахталлар. Кулууп иһинэн дьахтар ансаамбыла, вокальнай-инструментальнай ансаамбыл баар эбит. Маны сэргэ бибилэтиэкэ иһинэн кинигэни таптааччылар уопсастыбалара үлэлиирэ. Бу уопспастыбаннай хамсааһыны оччотооҕу кулууп дириэктэрэ, нэһилиэккэ биллэр актыбыыс Галина Федоровна Халиуллина өр сылларга салайан кэлбит эбит. Итинник хамсааһын бибилэтиэкэ үлэтигэр төһүү күүс буолара саарбахтаммат.
1994 сыл сайыныттан Кэмпэндээйитээҕи сир баайын чинчийэр паартыйа ыһыллан үлэтин тохтотор, нэһилиэкпит инники дьылҕата үчүгэйдик быһаарыллыбакка, ыраах сиртэн кэлбит үлэһит дьон үксүлэрэ утуу-субуу дойдуларыгар төннөллөр. Хаалбыт дьон ким туох үлэ баарынан, үлэлии сылдьыбыт тэрилтэлэригэр үлэлииллэр. Бу кэмнэргэ Уустуйаҕа кулууп умайан хаалан олохтоох бибилэтиэкэ өр сылларга үлэлээбэккэ турбут. 2003 сыллаахха Уустуйа туспа нэһилиэк аатын ылан, бастакы баһылыкпыт Догойдонов Валентин Николаевич туруорсуутунан нэһилиэккэ бибилэтиэкэ аһыллан, хаттаан үлэтин саҕалаабыта. Манна бибилэтиэкэринэн Иванова Валентина Иннокентьевна 2003-2005 с.с. диэри үлэлээбитэ. Кини кэнниттэн 2005-2009 с.с. Яковлева Полина Васильевна үлэлээбитэ. 2010 сылтан Уустуйа олохтоох бибилэтиэкэринэн Андреева Василисса Михайловна күн бүгүнүгэр дылы ситиһиилээхтик үлэлии сылдьар.
Быйыл муус устар 25 күнүгэр Саха Өрөспүүбүлүкэтин күнүн чэрчитинэн олохтоох бибилэтиэкэбит историятыгар туһуламмыт ахтыы киэһэтэ буолан ааспыта. Бу тэрээһини Түмсүү култуура киинин үлэһиттэрэ иилээн-саҕалаан, тэрийэн ыыппыттара. Уустуйа нэһилиэгин олохтоохторо кэлэн көхтөөх кыттыыны ылан нэһилиэк историятытн кэрдиис кэмнэрин ахтан-санаан барбыттара. Даҕатан эттэххэ, элбэх киһи бибилэтиэкэ маннык баай, киэҥ историялааҕын билбэт этибит диир дьон элбэх этилэр.
Маны таһынан, улуус дьаһалтатын салалтатын аатыттан нэһилиэк баһылыга Юрий Иванов олохтоох бибилэтиэкэҕэ үлэлээбит уонна билигин үлэлии сылдьар бибилэтиэкэрдэргэ махтал сурук уонна сибэкки дьөрбөтүн кытары сэмэй бэлэх туттартаабыта.
Биһиги нэһилиэкпит эмиэ да олох эдэр, эмиэ да элбэх кэми эргитэ тайыыр баай, киэҥ историятын биир кэрдиис кэрчигэ. Билиҥҥи олох сайдыытын тэтимигэр оҕустаран, куйаар ситимэ урукку олохпут окҥулун төһө да төннүбэттии уларыппытын иһин, кинигэни, хаһыаты ааҕар дьон уонна аныгы куйаар ситимин нөҥүө элбэҕи билиэн-көрүөн баҕарар дьон баарын тухары, бибилэтиэкэ үлэтэ, аныгы бибилэтиэкэр идэтэ сайдыы уонна билии төрдө буола туруоҕа.
Василисса Андреева Уустуйа олохтооҕо, «Сунтаар сонуннара” эрэдээксийэ уопсастыбаннай кэрэспэдьиэнэ.
Мин Уустуйа нэһилиэгэр олорбутум түөрт уон сылтан таҕыста. Өр сылларга почтаҕа начальнигынан үлэлээбитим. 2002 с. олохтоох дьаһалта тэриллэн, сүрүннүүр исписэлииһинэн үлэҕэ киирбитим. Баһылыгынан Сунтаартан ананан Догойдонов Валентин Николаевич үлэлиирэ. Ити кэмҥэ нэһилиэкпитигэр кулууп түптээн үлэлээбэт этэ, бибилэтиэкэ диэн олох да суоҕа. Урукку кулууппут хомойуох иһин умайан хаалбыта, экспэдииссийэ саҕана камеральнай бүрүө буолан турбут дьиэни кулууп гынарга быһааран элбэх үлэ кэнниттэн нэһилиэкпитигэр кулууп дьэ хоһуттан аһыллыбыта. Кулууп биир хоһугар бибилэтиэкэ хайаан да баар буоуохтаах диэммит Сунтаар бибилэтиэкэтин кытта кэпсэтэн, оскуола бибилэтиэкэрин Валентина Иванованы ставка аҥаарыгар үлэҕэ ылбыппыт.
Ити курдук нэһилиэкпитигэр өр үлэлээбэккэ турбут бибилэтиэкэ дьэ, саҥаттан үлэлээн барбыта. Оччолорго суотабай сибээс, интернет киирэ илик кэмигэр нэһилиэк дьоно утаппыттыы кинигэ, хаһыат ааҕа күргүөмүнэн сылдьаллара. Валентина Иннокентьевна кэнниттэн Полина Яковлева үлэлии сылдьыбыта.
2010 сылтан Василисса Михайловнаны таба көрөн, бибилэтиэкэр идэтигэр барсар, элбэх билиилээх, грамотнай диэммит үлэҕэ ылбыппыт күн бүгүнүгэр диэри үлэлии сылдьар, үлэлээбитэ номнуо 16 сыл буолбут эбит.
Бастаан үлэҕэ киирэригэр тоҥон турар кулууптан дьаһалта дьиэтигэр бибилэтиэкэ кинигэлэрин көһөрөн аҕалан үлэтин саҕалаабыта. Билигин санаатахха, ол саҕана бибилэтиэкэ кинигэттэн ордук улахан туох да хааччыллыыта суох эбит этэ.
Аҕыйах кэмҥэ улуус бибилэтиэкэтэ нэһилиэк муниципальнай тэриллиитин бас билиитигэр бэриллэ сылдьыбыт кэмигэр араас техника, остуол, ыскаап ылан хааччыйбыппыт.
Василисса Михайловна үлэтигэр көхтөөх, бэриниилээх, нэһилиэккэ баар тэрилтэлэри кытта ыкса сибээстээх үлэлиир-хамсыыр. Бэйэтин үлэтинэн оскуола оҕолорун, ыччаттары кытта үлэ былаан быһыытынан баран иһэр. Араас тэрээһиннэр тиэмэтинэн былааннаахтык ыытыллаллар.
2018 с. Уустуйа нэһилиэгэ туспа нэһилиэк аатын ылбыта 15 сылын бэлиэтээбиппит. Онно анаан «Устье сквозь годы и время» диэн чараас да буоллар нэһилиэк историятын кылгастык эрээри, бары кэрдиистэрин сырдатар брошюра таһаартарбыта. Бу брошюра тахсарыгар нэһилиэк баһылыга Александр Иванович күүскэ өйөөбүтэ. Маны таһынан, Кыайыы 75 сылыгар анаан, эмиэ нэһилиэкпит сэрии сылларын саҕанааҕы историятын сырдатар, нэһилиэккэ баар, олорон ааспыт тыыл бэтэрээннэрин уонна Сэрии оҕолорун туһунан “Листая страницы истории” брошюра таҥан таһаартарбыта. Бу брошюра тахсарыгар эмиэ дьаһалта өйөөбүтэ.
Василисса Михайловна ыал икки оҕолоох амарах ийэтэ, оҕолоро иккиэн Уустуйа орто оскуолатын ситиһиилээхтик бүтэрэн олох киэҥ аартыгынан барбыттара ыраатта.
Маны таһынан, Василисса Михайловна дьахтар киһиэхэ сэдэх дьарыктаах, кини араас көтөрдөрү хаартыскаҕа түһэрэр. Сорох дьоннор үйэлэригэр харахтаан көрбөтөх көтөрдөрбүтүн кини хаартыскаларыгар көрөбүт диэн этэллэр.
Быйыл нэһилиэкпит бибилэтиэкэтэ 50 сылын туолбутунан Василисса Михайловнаны, үлэлии сылдьыбыт бибилэтиэкэрдэри, нэһилиэкпит ааҕааччыларын бэлиэ күнүнэн эҕэрдэлиибин.
Октябрина Иванова, нэһилиэк дьаһалтатын 2002-2020 с.с. сүрүннүүр исписэлииһэ, муниципальнай сулууспа бэтэрээнэ, Улуус «Үрүҥ көмүс” бэлиэ хаһаайына, Уустуйа нэһилиэгин Бочуоттаах олохтооҕо.