Америка Холбоһуктаах Штатын Калифорния Гуалала куоратыгар сахалар ыһыах ыһаллара үтүө үгэскэ кубулуйда. Бастаан бу сиргэ этнограф, кыраайы үөрэтээччи, историк Вильям Яковлев, уран уус Лука Егоров, худуоһунньук Андрей Чикачев 2014 с. сэргэ туруорбуттара. Онтон саҕалаан Гуалала- Америкаҕа олорор сахалар түмсэр сирдэринэн буолбута.
Бэс ыйын 21-Ыһыах күнүгэр Айыылар Орто дойдуга муҥутаан чугаһаабыт кэмнэригэр Америкаҕа олорор сахалар түмсэн бу ытык күҥҥэ Айыыларыгар сүгүрүйдүлэр, арчыланан-алгыстанан күүс-уох ыллылар, бэйэлэрин култуураларын билиһиннэрдилэр.
Гуалалаҕа сахалар ыһыахтаабыттара 11 сылыгар барда. Сылтан сыл ахсын кыттааччы ахсаана элбээн иһэр. Ол курдук, быйылгы ыһыахха 200-чэкэ ыалдьыт араас Штаттартан кэллэ. Ыһыах сүрүн тэрийээччилэринэн сунтаардар биир дойдулаахтарбыт Авеловтар дьиэ кэргэттэрэ буоллулар.Ефим Авелов Сунтаар улууһун култууратын уонна айылгытын салалтатыгар, «Сахабэчээт» тэрилтэҕэ үлэлээбитэ ыһыах сиэрин-туомун ыытыыга, тэрийиигэ көмө буолла диир:
«Мин тус бэйэм Америка сахалара ыһыахтарын тэрийиигэ үлэлэспитим иккис сылыгар барда. Хас сыл ахсын «Саха Диаспора» түмсүүттэн Марина Яковлева иилээн-саҕалаан барыбытын түмэ тардан саха дьонугар умнуллубат кэрэ-бэлиэ түгэни бэлэхтиир. Бу күнү бары олус күүтэбит. Ол курдук, омук быһыытынан уратыбытын, култуурабытын көрдөрөбүт. Ыһыахха «Оһуор», саламалаах үҥкүүнү көрдөрдүбүт. Тоҕус мэҥэ хамнаныыны биир ситимҥэ, турукка киирэн толордубут.
Ону тэҥэ, улуу киһибит С.А.Зверев- Кыыл Уола 125 сылынан «Сарсын-сарсыарда» айымньытын толорон холоннум. Маннык тэрийэр ыһыахтарбытыгар бэйэлэрин төрүттэрин билэ сатыыр Америка олохтоохторо эмиэ кэлэллэр. Ол курдук, Сардаана Спенсер диэн 30 саастаах кыыс кэлэн саха култууратын билистэ. Кини ийэтэ саха эбит. Ийэтин өттүттэн сибээһин сүтэрбит. Мин саха хааннаахпын диэн билсэрэ олус хайҕабыллаах. Бу буоллаҕа Америка ыһыаҕын сүрүн соруга- норуоттары холбооһун, төрүттэрбитигэр төннүү».
Ыһыахха Америка сахалара олоҥхо аахтылар, оһуохайга эргийдилэр, хомус дьүрүскэн тыаһыгар уйдардылар, ырыаны-тойугу оройуттан туттулар.
Ыһыах алгыһын Америкаҕа Бүлүүттэн ыалдьыттыы тиийэ сылдьар Варвара Николаева түһэрдэ.
Успуорт тэрээһинин эмиэ Сунтаар ыччата, бүтүн норуоттар икки ардыларынааҕы күрэхтэр чөмпүйүөнэ Эллэй Сунтарский иилээн-саҕалаан ыытта. Улаханныын-кыралыын өбүгэ оонньууларыгар холоннулар.
Целовальниковтар дьиэ кэргэн хас биирдии кэлбит ыалдьыты ис, кус миининэн күндүлээтилэр.
Бу курдук акыйаан уҥуор олорор биир дойдулаахтарбыт түмсэн үрүҥ тунах ыһыахтарын ыстылар, Айыыларыгар сүгүрүйдүлэр. Омук быһыытынан уратыларын өрө туттулар. Номнуо эһиилги ыһыахха бэлэмнэнии үлэтэ барда диэн Калифорнияҕа олорор биир дойдулаахтарбыт иһитиннэрдилэр.
Мира АФАНАСЬЕВА
(Хаартыскалары Калифорнияҕа олорор Саха диаспора бөлөҕүттэн ыллыбыт)