Сунтаарга саҥа “Өтөөкү” түөлбэ баар буолла. Икки сыллаах улахан үлэ, баараҕай бырайыак түмүгүн көрдө. Ол курдук, 260 элбэх оҕолоох ыал инфраструктурата толору оҥоһуллубут түөлбэҕэ дьиэ туттан олохсуйуохтара, саҥа түөлбэни олохтуохтара. Бу улахан хабааннаах үлэ “Тыа сирин биир кэлимник сайыннарыы” диэн федеральнай тосхолунан барда. Сунтаар нэһилиэгэр элбэх оҕолоох ыаллар олорор сирдэрин тупсарыы туһунан Сунтаар нэһилиэгин баһылыгын солбуйааччы Семен Николаевы кытта көрсөн кэпсэттибит. Таарыйа “Өтөөкү” түөлбэтигэр дьиҥ чахчы туох үлэлэр барбыттарын көрдүбүт-иһиттибит.
– Семен Александрович, үтүө күнүнэн! Билигин дойду үрдүнэн элбэх оҕолоох ыалы өйүүргэ, кинилэр уйгу-быйаҥ олохтоноллоругар диэн араас бырагыраамалар үлэлииллэр. Маныаха, Сунтаар нэһилиэгэ элбэх оҕолоох дьиэ кэргэни туох баарынан, кыалларынан өйүүргүтүн истэбин. Ол курдук, элбэх оҕолоох ыалга бэриллибит уһаайба сирин-уотун, суолун-ииһин толору оҥорон биэрэргэ кыһаллаҕыт.
– Элбэх оҕолоох дьиэ кэргэн улахан өйөбүллээх. Бу барыта дьиэ кэргэн олоҕо тупсарыгар, туруктаах буоларыгар төһүү күүс буолар. Биллэн турар, хааччыллыыттан сайдыы барара улахан тутулуктаах. Ол иһин, “Өтөөкү” түөлбэтин инфраструктуратын оҥорууну биһиги нэһилиэкпит сайдыытын биир төрүөтэ диэн көрөбүт. Бу кэскиллээх, киэҥ далааһыннаах бырайыагы нэһилиэкпит баһылыга Эдуард Филиппов дойду таһымыгар көмүскээн ылбыта. Ол иһин, “Тыа сирин биир кэлимник сайыннарыы” диэн улахан федеральнай тосхолунан үлэтэ барда. Биллэн турар, бу бырайыак уһук сытар тыа сирин сайдыытыгар улахан суолталааҕын уонна бары өттүнэн туһалааҕын көрдөрдө диэн бэлиэтиибит.
Бу бырайыагынан “Өтөөкү” түөлбэтигэр икки этабынан үлэ барда. Ол курдук, “Өтөөкү-1” уонна “Өтөөкү-2” диэн арааран ыыттыбыт. Бастаан 2024 с. “Өтөөкү-1” суолун куппуттара, уотун тардыбыттара. Онтон “Өтөөкү-2” былырыыҥҥыттан хаалбыт 140 уһаайба баар сирин-уотун оҥордубут.
Манна эмиэ суол кутуута, уот тардыыта киирдэ. Маны таһынан, уу барар сирин, ханаабаларын хастыбыт. Онон бу сиргэ уу тохтообот буолла. Ыылаах күөлэ биллэ түстэ. Үһүс этабыгар сырдатыы үлэтэ баар. Салгыы баһаарынай резервуар оҥоруохтаахпыт. Суолун-ииһин оҥорооһуну “Тулаһын” диэн тэрилтэ ыытта. Ону тэҥэ «Сунтаравтодор» тэрилтэ көмөлөстө
Саҥа кутуллубут, үрдүк суолунан айаннатан “Тулаһын” тэрилтэ прораба Арсений Иванов көһүтэн турар сиригэр тиийдибит.
Сорох дьон “Өтөөкү” киин сиртэн ыраах дииллэр даҕаны, суола-ииһэ үчүгэй буолан начаас айаннатан тиийэр эбиккин. Кэлин манна Хомустаахха курдук, автобус сырыыта олохтонуоҕа.
– “Өтөөкү” түөлбэтигэр үлэлээбиппит иккис сыла буолла. Билигин суолун кутуутун үлэтин бүтэрэн, суол бэлиэлэрин туруоран, икки тиэхиньикэбит тэҥнээһин, көннөрүү үлэтин ыыта сылдьаллар.
Уопсайа Өтөөкүгэ сэттэ улахан суол баар. Бу суолга аҥаардас гравийы эрэ буолбакка, щебенканы кытта булкуйан куттубут. Оччотугар суол кытаатар, бөҕө туруктанар, көрүүтэ-истиитэ аҕыйах уонна үйэлээх буолар. Бу суолбутугар биэс сыл мэктиэ (гарантия) биэрэбит. Сыллата грейдэр уонна кыра өрөмүөн үлэтин ыытыахпыт.
Салгыы Семен Александровичтыын “Өтөөкү” түөлбэтигэр тутуллубут саҥа дьиэлэргэ тиийдибит.
Номнуо бу оройуоҥҥа эмиэ “Тыа сирин биир кэлимник сайыннарыы” тосхолунан тутуллубут саҥа дьиэлэргэ малааһын буолара аҕыйах күнүнэн күүттүллэр эбит. Билигин дьиэлэргэ ититиитин тарда сылдьаллар. Онон бу дьиэ олохтоохторо “Өтөөкү” түөлбэтин бастакы хараҥаччылара буолуохтара. Бу дьиэлэри “Сунтарцеолит” ХЭТ бэйэтин үлэһиттэригэр анаан тутта.
– Оччотугар ыаллар “Өтөөкүгэ” дьиэ туттан саҕалыахтарын сөп дуо? Бу түөлбэҕэ хас ыал уһаайба ылла? «Өтөөкү» түөлбэтигэр сир учаастагар тиксибэтэх ыаллар салгыы ханна дьиэ туттуохтарай?
– “Өтөөкүгэ” 260 ыал уһаайба ылла. Элбэх ыалы уһаайбанан хааччыйдыбыт диэн сыаналыыбыт. Урут бу сир бааһына буоллаҕына, кэлин умнууга хаалан ойуур буолан эрэр.
Онон уһаайбаларын ылбыт дьон түргэн кэм иһинэн дьиэ туттан, түөлбэни олохтуохтарын наада. Хомойуох иһин, босхо уһаайбаҕа тиксибэтэх дьон син биир баар. Нэһилиэкпит олус кэҥээтэ, сирбит суоҕун кэриэтэ. Ол аата Сунтаар сайдарын туоһута буолар. Уһаайбаҕа тиксибэтэх дьон харчынан толуйтарыы (компенсация) оҥотторуоххутун сөп. Маннык ньыманы эмиэ элбэх дьон туһанар.
Сотору кэминэн “Өтөөкүгэ” оҕо саҥатынан туолбут саҥа дьиэлэр дьэндэһиэхтэрэ, күннээх, туруктаах түөлбэ манна буолуо.
Мира АФАНАСЬЕВА