Кириэстээххэ маҥнайгы оскуола
Архыып докумуоннара көрдөрөллөрүнэн 19-с үйэ бүтэһигэр оскуоланы арыйыы боппуруоһунан родовой ыстаарыһалар, кинээстэр, таҥара үлэһиттэрэ утумнаахтык дьарыктаммыттара.Кириэстээххэ Үс Святительгэ анаммыт таҥара дьиэтигэр церковнай-приходской оскуоланы аһарга общественнай бириигэбэр баар.1900 с. балаҕан ыйын 22 күнүгэр церковно-приходской оскуоланы аһарга уураах тахсар.Онон бу – оскуола аһыллыбыт кэминэн ааҕыллар. Оскуола бастакы учууталынан Дьокуускайга духуобунай оскуоланы бүтэрбит Михаил Иванович Винокуров ананан кэлбит.
Оскуола иккис этааба 1921 с. саҕаламмыта. Былаас уларыйан таҥара дьиэтигэр аһыллыбыт, оскуола сэбиэскэй оскуолаҕа кубулуйбута. Учууталынан Петр Михайлович Росторгуев үлэлээбит. Үөрэнээччилэрэ туруоруммут сыалын ситиһэр, олус кытаанах, ирдэбиллээх этэ диэн ахталлар. Ликпуннар арылланнар үөрэнээччилэр улахан дьону ааҕарга, суруйарга үөрэппиттэр. Оскуола 1930-1931 сс. 108 үөрэнээччилээҕэ.
1931-1932 үөрэх сылыгар оскуола сэбиэдиссэйинэн Макар Федорович Крыжановскай анаммыта. Оҕо элбэҕинэн бэһис кылааһы аһары туруорсубута. Оскуоланы кэҥэтэр сорук турбута.
1931 с. Сыстаҥҥа иккис оскуоланы аспыттара. Учууталынан Алексей Егоров үлэлээбитэ. Сыстаҥ оҕолоро бэйэлэригэр оскуола аһыллан, Кириэстээх оҕото аҕыйаабыта.
Бу кэнниттэн бары нэһилиэктэргэ оскуолалар арыллан барбыттара.
Кириэстээх сэттэ кылаастаах оскуолата
1949 с. Саха сирин маҥнайгы алмааһа Соколинай арыы чайыгар көстүбүтэ. Онон оскуола 4 кылаастаахтан 7 кылаастаахха улаатыннарыллыбыта. Ити сыл алмаас көрдөөһүн партиятыгар үлүгэр элбэх киһи үлэлии кэлбиттэрэ, үксэ ыаллар этилэр. Ол кэлэн землянкалары тутта охсон олорбуттара.
Оскуола дириэктэринэн байыаннай офицер Степанов Василий Федулович ананан тахсыбыта. Оскуола үөрэнэр дьиэтэ үс кылаастаах уонна көрүдүөрдээх этэ. Василий Федулович туруорсан, экспедициялар Наахараттан аҕалтаран үс корпуһу туппуттара. Ол корпустар билиҥҥи балыыһа миэстэтигэр турбуттара. Биирдэстэрэ олох соторутааҥҥа диэри балыыһа хочуолунайа буолан турбута.
Ол түөрт корпуска үс сменанан 300-чэ оҕо үөрэнэрэ. Үһүс смена түүн 12 чааска бүтэрэ. Элбэх саҥа учуутал кэлбитэ. Речкунова Лидия Владимировна диэн историк, бииргэ төрөөбүт 6 бырааттыылар уонна эдьиийдэрэ начальнай кылаас учуутала Надежда Владимировна кэлбиттэрэ. Ол сыл Степанов Василий Федулович дириэктэринэн, Речкунова Лидия Васильевна, Михайлов Александр Николаевич, Саввинов Яков Яковлевич, Пахомова Анастасия Ефремовна, Акимов Афанасий Петрович, Константинова Елизавета Никифоровна үлэлээбиттэрэ.
Эһиилигэр 1952-53 үөрэх сылыгар эбии саҥа учууталлар эбиллибиттэрэ. Үлэ күөстүү оргуйа түспүтэ. Соколинайга начальнай оскуола аһыллыбыта, өссө балыыһа, кулууп тутуллубута.
Павлов Петр Кузьмич завуһунан ананан кэлбит. Идэтинэн нуучча тылын учуутала, биологияны эмиэ үөрэтэрэ.
Соҕурууттан анал үөрэхтээх Чалов Борис Константинович – физрук, музыкант, кини кэргэнэ Боченкова Алевтина Ивановна – математик, Трифонова Полина Аверкиевна –нуучча тыла, Шарова Тамара Ивановна – начальнай кылаас, Жиркова Августина Васильевна – нуучча тыла, Зуева Розалия Васильевна – пионер баһаатайа, Тамболиева – математик, омугунан бурятка, үлэлии кэлбиттэрэ.
Оскуолаҕа Чалов Борис Константинович тэрийэн ырыа-үҥкүү ансаамбыллара үлэлииллэрэ. Элбэх оҕо дьарыктанара. Сунтаарга киирэн маҥнайгы миэстэни ылан тахсаллара. Араас биэчэрдэр, субуотунньуктар олус көхтөөхтүк ыытыллаллара.
1953-56 сс. дириэктэринэн Речкунова Л.В. үлэлээбитэ. Нуучча учууталлара Герасимова Антонина Кузьминична – математик, Едомина Нина Алексеевна – математик, Татаринова Нина – историк, Егорова Нина Алексеевна – начальнай кылаас, Панычев – историк, Сунтаар уола, украинец Ткаченко Владимир Петрович – биолог үлэлээбиттэр.
1955 с. Трифонов Илья Васильевич дириэктэрдээбит. Пахомова А.Е. завуч буолбут. Онтон 1956 экспедиция барбытын кэннэ нуучча учууталлара сорохторо атын сиргэ көспүттэрэ, нуучча кылаастара сабыллыбыттара Саха эдэр учууталлара үлэлии кэлбиттэрэ: Н.П.Львов, М.И.Амбросьева, Я.М.Павлов, П.П.Михалев, М.Т.Коколова, П.А.Попова, А.С.Генерова, И.А.Архипов, А.А.Афанасьев.
1956-59 сс. дириэктэринэн Пахомова Анастасия Ефремовна, 1959-61 сс. Михалев Петр Павлович үлэлээбиттэр.
1961 с. 7 кылаастаах оскуола бүтэһик выпуһун таһаарбыт. 1961 сыл күһүннүттэн ыла оскуола 8 кылаастаах буолбута.
ХААРТЫСКАҔА 7 кылаастаах оскуола учууталлара. Олороллор: 1. Попова Прасковья Антоновна. 2. Коколова Мария Трофимовна. 3. Речкунова Лидия Владимировна. 4. Анна Степановна Генерова. 5. Пахомова Анастасия Ефремовна. Тураллар: 1. Михайлов Александр Михайлович 2. Павлов Яков Максимович. 3. Степанов Василий Федулович. 4. Михалев Петр Павлович.