Сунтаарбыт улууһа сурукка-бичиккэ киирбитэ 225, улуус архыыба 90, архыып сэбиэдиссэйинэн үлэлээн ааспыт А.Е.Яковлев төрөөбүтэ 50 сылларрын чэрчитинэн архыыпка оскуола үөрэнээччилэригэр экскурсия былааннанан ыытылла турар.
Ол курдук, биир бастакынан Сунтаар 3 №-дээх оскуолатын 11-с кылааһын үөрэнээччилэрэ Ньургун Иванов, Айысхан Иванов ыалдьыттаабыттара. Онтон бүгүн Сунтаар 1-кы №-дээх оскуолатын 7-с “б” кылааһын үөрэнээччилэрэ кылаас салайааччыта Евдокия Прокопьева кытыннылар.
Архыып — история кэрэһитэ. Архыып баар буолан история суруллар диэн бэлиэ этиинэн архыып үлэтин туһунан билиһиннэрии саҕаланна. Оҕолорго архыып бэтэрээннэрин, ону тэҥэ улуус, өрөспүүбүлүкэ архыыба сайдыытыгар тус кылаатын киллэрэн үлэлээн ааспыт Аркадий Яковлев туһунан кэпсээни уонна кини кинигэлэрин туһунан оҕолор сэргии, сэҥээрэ көрдүлэр-иһиттилэр.
Ол кэннэ архыып сүрүн үлэтэ докумуоннары тутуу, сааһылааһын, харайааһын, ону сөпкө туһанарга бэлэмнээһин туһунан билистилэр. Салгыы архивохранилищены, топографическай картотеканы, докумуон элбэҕин интэриэһиргии көрдүлэр. Урукку кэмнээҕи мал-сал ууруллубут хоһугар киирэн хаартыскаҕа хатаннылар.
Онтон оҕолор икки хамаандаҕа арахсан улууспут историятын туһунан билиини тургутан биктэриинэҕэ кытыннылар. Бастакы түһүмэххэ улууспут, нэһилиэкпит аҕа баһылыктарын ааттарын, Сунтаарбыт улууһа хас сыллаахха төрүттэммитин, улууспутугар хостонор сир баайын о.д.а. ыйытыктарга эппиэттээтилэр. Киэҥ билиилээх, историяны интэриэһиргээччи чопчу эппиэти биэрдэ. Иккис түһүмэххэ «Сунтаарым киэн туттар дьоно» хаартысканан улууспут биллэр-көстөр дьонун аатын таайдылар. Түмүккэ «Тылы бул» оонньууга тыллары таһааран бу тыл улууспут историятыгар туох сибээстээҕин, ис хоһоонун кэпсэттилэр, санааларын эттилэр. Бу күннээҕи көрсүһүүбүт минньигэс бэлэҕи тутуунан түмүктэннэ.
Оҕолор ити курдук архыып үлэтин, улууспут историятын туһунан кылгас да бириэмэ иһигэр билсэн саҥаны билбиттэрэ буолуо диэн эрэнэбит. Инникитин улаатан идэлэрин талалларыгар кыым санаа кылам гынан, ким эрэ баҕар архивист, историк, кыраайы үөрэтээччи буолан улууспут сайдыытыгар кылааттарын киллэрэр үтүө дьон үүнэн-сайдан тахсыахтара.
Алена ИВАНОВА, Сунтаар улууһун архыыбын кылаабынай исписэлииһэ