Тыа хаһаайыстыбатын оҥорон таһаарар бородууксуйата дьон доруобуйатыгар куттала суох буолуохтаах. Ол иһин, бу салааҕа улахан хонтуруол уонна болҕомто туһаайыллар. Үрүҥ ас техническэй регламеҥҥа олоҕуран астаныллар.
Сунтаардааҕы тыа хаһаайыстыбатын салалтатын ыҥырыытынан өрөспүүбүлүкэтээҕи ас технологиятын киинэ үрүҥ аһы астаан таһаарааччыларга үөрэх ыытта. Киин инженер-технологын Светлана Бубякинаны кытары үрүҥ ас хаачыстыбатын уонна төрүт аска төннүү туһунан кэпсэттибит.
– Мин дьиэбэр астаан таһаарар үрүҥ аһым киэҥ араҥаҕа тарҕанар үрүҥ астартан туох уратылааҕый?
– Билигин бу 21 үйэҕэ пастеризацияны ааспатах үрүҥ ас диэн суох буолуохтаах. Ити олох ирдэбилэ буолар. Биири өйдүөххэ наада. Дьиэ иһигэр астанар ас нэһилиэнньэҕэ тарҕаныа суохтаах. Дьиэҕэ астааһын ньымата отой атын, производствоҕа астанар ас туох баар регламены тутуһуллан астанар. Сыахтар ГОСТ техническай регламенын толору тутуһан астыыр буоланнар, дьон доруобуйатыгар кутталы үөскэппэттэр. Онтон дьиэҕэ астанар үрүҥ ас эн төһө ыраас туттунуулааххыттан улахан тутулуктаах. Билигин үксэ эрэнэр, итэҕэйэр эрэ дьон астаабыт үрүҥ аһын амсайыллар. Дьиэҕэ астанар аска өссө биир ураты көстүү баар. Ол курдук, дьиэ кэргэн микрофлората диэн баар буолар. Атын, туспа ыал бэйэтин технологиятынан астаабыт үрүҥ аһын амсайдахха киһи уопсай туругар тутатына уларыйыы тахсыбытын билиэн сөп. Нэһилиэнньэ ортотугар араас иммунитеттаах дьон баар буолар. Пастеризацияны ааспатах – микробтара өлбөтөх үрүҥ аһы оҕоттон саҕалаан аҕам саастаах дьоҥҥо тиийэ, ону тэҥэ, ыарыһах дьон амсайдахтарына, доруобуйаларыгар улахан охсууну ылыахтарын сөп.
– Пастеризацияны ааспатах үрүҥ аһы амсайдахпытына хайдах туруктанабытый?
– Бастатан туран пастеризацияны ааспатах үрүҥ астан араас инфекцияларга хаптарыахха сөп. Ол курдук, пастеризацияны ааспатах үүккэ Salmonella, E. coli, Listeria микробтара киһи этигэр-хааныгар киирэн доруобуйаны айгыратыахтарын сөп. Бу бактериялар ордук ис ыарыытын көбүтэллэр. Ордук оргутуллубатах үүттэн хат дьахталлар, кыра оҕолор, аҕам саастаах, ону тэҥэ, мөлтөх иммунитеттаах дьон инфекцияны хабыахтарын сөп. Онтон пастеризацияны ааспыт үрүҥ ас киһи этигэр-хааныгар түргэнник иҥэр, ол иһин иҥэмтиэтэ улахан, доруобуйаҕа туһалаах.
– Кэлиҥҥи кэмҥэ төрүт ас киһи доруобуйатыгар туһатын туһунан элбэхтик этэллэр. Тыа хаһаайыстыбатын бородууксуйатын оҥорон таһаарааччылара бу көрүҥҥэ ылсыахтарын сөп дуо?
– Биллэн турар, былыр-былыргыттан эппитигэр-сииммитигэр, өбүгэлэрбититтэн илдьэ сылдьар аспыт-үөлбүт туһата олус улахан. Саха норуота оннук-маннык эбилигэ суох, бэйэтинэн ууга буспут аһылыгы сиэн кэлбит омук буолабыт. Суорат, кымыс, иэдьэгэй, ынах, сылгы эттэрэ, күөллэрбит-өрүстэрбит балыктара — эппитигэр-хааммытыгар, биир тылынан эттэххэ, куттала суох, битэмиининэн, микроэлеменнэринэн толору баай астар буолаллар. Билигин оскуолаларга олохтоох аһынан оҕолору аһатааһын сорук турар. Ол аата, төрүт ас киһи этигэр-хааныгар иҥэмтиэтин, туһатын быһаарбыттар. Төрүттэрбит аһылыктарын үөрэппит дьон бэйэбит төрүт аспытыгар төннөрү туруорсаллар. Төрүт аспытын төнүннэриигэ тыа хаһаайыстыбатын академията ылсан үлэлии сылдьар. Ол курдук, академия иһинэн өбүгэлэрбит тар уонна суорат аһы астыыр ньымаларынан аһытыы оҥорон таһаардылар. Аһытыллыбыт аһы астыырга сахалар маастардарынан биллэллэр, өр кэмҥэ бэйэбит чочуйбут ньымалаахпыт. Аһытыллыбыт ас киһиэхэ түргэнник иҥэр, элбэх битэмииннээх, минераллаах, саамай сүрүнэ, ферменнэрдээх. Онон тар өбүгэлэрбит сүрүн аһылыктара буолара. Билигин бу аһылыкпытын тилиннэриигэ үлэлииллэрэ хайҕабыллаах. Тар суораттан оҥоһуллар, араас туһалаах эбиликтэрдээх. Тар пребиотигы уонна пробиотигы солбуйар кэлим ас буолар.
Бу аһытыыны Сунтаарга “Татыйыына” фирма “Ал-су” оҥорон таһаарар сыаҕар боруобаҕа диэн аҕаллыбыт. Бу толору хааччыллыыллаах, аныгы сыахха бу аһытыынан тар уонна суорат оҥорон көрдүбүт. Олус табылынна диэн сыаналаатыбыт. Бастакы атыыны маҕаһыыннарынан тарҕаппыппыт. Атыыласпыт дьон үчүгэй сыанабылы биэрдилэр. Онон сотору кэминэн Сунтаарга тар ас тарҕанарыгар, атыыга тахсарыгар эрэнэбит.