Олунньу 20 күнүгэр Саха сиригэр байыаннай үөрэх 100 сылыгар, Сунтаар улууһа 225 сылыгар аналлаах «Өйдүүбүт, киэн туттабыт, сүгүрүйэбит» диэн Дьокуускайдааҕы национальнай байыаннай оскуолаҕа (1926-1941сс.) үөрэммит биир дойдулаахтарбыт үтүө ааттарын үйэтитэр тэрээһин ыытылынна.
Дьокуускайдааҕы
национальнай байыаннай оскуола төрүттээччитинэн Платон Алексеевич Ойуунускай буолар. Кини бу оскуола аһыллыытын 1924 сыллаахха туруорсубут. Платон Алексеевич ылыннарыылаах этиитин Сибиир байыаннай уокуругун саламтата өйөөн балаҕан ыйын 10 күнүгэр 1925с. Дьокуускайдааҕы национальнай байыаннай оскуоланы тэрийэр туһунан бирикээһи таһаарар. Дьокуускайдааҕы национальнай байыаннай оскуолаҕа дьарыктар 1926 сыл олунньутуттан саҕаламмыттар. 100 сыл анараа өттүгэр Саха сиригэр байыаннай үөрэххэ үөрэтии саҕаламмыт. 1930 сыллаахха оскуолаҕа Гражданскай сэрии Геройа Кеша Алексеев аата иҥэриллибит. Дьокуускайдааҕы национальнай байыаннай оскуола үлэлиир кэмигэр уопсайа 900-чэ кэриҥэ выпускниктары үөрэтэн таһаарбыт.
Тэрээһин быыстапкатыгар байыаннай оскуола выпускниктарын уонна үөрэх түгэннэриттэн хаартыскалар улахан сэҥээриини ыллылар. Байыаннай үөрэҕи бүтэрбит биир дойдулаахтарбыт сырдык мөссүөннэрэ үгүс сыллары уҥуордаан төрөөбүт дойду историятын кэрдиис кэмнэрэ хас биирдии киһи дьылҕатын кытта ыксары сибээстээҕин туоһулууллар.
Тэрээһиҥҥэ Сунтаар улууһун үөрэҕин салалтатын салайааччыта Борис Васильев, Сунтаар улууһун дьаһалтатын кылаабынай испэсэлииһэ Тамара Иванова, Сунтаар улууһун бэтэрээннэрин Сэбиэтин бэрэссэдээтэлин солбуйааччы Альбина Прокопьева тыл эттилэр. Тамара Иванова Сунтаар улууһун аҕа баһылыгын А.В.Григорьев аатыттан Дьокуускайдааҕы национальнай байыаннай оскуолаҕа үөрэммит биир дойдулаахтарбыт үтүө ааттарын үйэтитиигэ кылааттарын иһин Сунтаар улууһун үөрэҕириитин түмэлин салайааччытыгар Альбина Ивановаҕа, Сунтаар №1 орто оскуолатын педагогтарыгар Ирина Сивцеваҕа, Антонина Прокопьеваҕа, Сунтаар улууһун үөрэҕин салалтатын иитии уонна эбии үөрэхтээһин отделын сэбиэдиссэйигэр Александра Павловаҕа, педагогическай үлэ бэтэрээнигэр Зинаида Ивановаҕа махтал суруктары туттарда. Сунтаар №1 орто оскуолатын үөрэнээччилэрэ саха буойунун туһунан хоһооннору аахтылар.
Педагогическэй үлэ бэтэрээннэрэ Альбина Иванова, Зинаида Иванова байыаннай оскуолаҕа үөрэммит биир дойдулаахтарбыт тустарынан интэриэһинэйдик кэпсээтилэр. Тойбохой орто оскуолатын историяҕа учуутала Александр Евсеев төрөөбүт Тойбохойуттан 3 киһи үөрэммитин туһунан сиһилии сырдатта. Күндэйэ орто оскуолатын түмэлин салайааччыта Мария Егорова нэһилиэгиттэн байыаннай оскуолаҕа үөрэммит 6 киһи туһунан кэпсээтэ.
Дьокуускайдааҕы байыаннай оскуола выпускниктарын хаан-уруу аймахтара кэлэн кыттыбыттара долгутуулаах түгэнинэн буолла. Ол курдук, тэрээһиҥҥэ Күндэйэттэн төрүттээх Сунтаар улууһун номоҕор киирбит Күүстээх Күүрүнэп-Прокопий Гуринов балтылара Наталья Кокорева, Ульяна Саввинова, Күүкэйтэн төрүттээх Софрон Максимов балта Татьяна Жиркова, Хадантан төрүттээх Григорий Кугасов балтылара Александра Павлова, Күннэй Мырьянова кытыннылар. Ульяна Саввинова убайын Прокопий Гуринов, Татьяна Жиркова убайын Софрон Максимов, Александра Павлова убайын Григорий Кугасов тустарынан истиҥник кэпсээтилэр. Наталья Кокорева аймахтарынаан Прокопий Гуринов туһунан таһаарбыт кинигэлэрин кыраайы үөрэтээччилэргэ Альбина Ивановаҕа, Александра Павловаҕа бэлэх уунна. Григорий Кугасов хаартыскаларын Александра Павлова Хадан орто оскуолатын түмэлигэр бэлэхтээтэ.
ХХ үйэ 30-40 сылларыгар история кэрдиис кэмнэрэ туоһулуулларынан байыаннай үөрэхтээхтэр дойдуга олус наадалаахтар этэ. Ол кэмҥэ үөрэхтээх байыаннайдар ахсааннара лаппа аҕыйаан каадыр боппуруоһа сытыытык турбута.Тэрээһиҥҥэ кэлбит дьон Саха сиригэр байыаннай үөрэхтээһин историятын, байыаннай оскуолаҕа үөрэммит биир дойдулаахтарбыт тустарынан үгүһү биллилэр-иһиттилэр.
Үүнэр көлүөнэ ыччат төрөөбүт дойдутун историятын билэригэр-үөрэтэригэр улахан суолталаах тэрээһин ыытылынна. Билигин аан дойдуга историяны токурутар-бутуйар политиканы ыытар кэмнэригэр маннык дириҥ ис хоһоонноох патриотическай хайысхалаах үлэ олус наадалаах. Сунтаар улууһуттан Дьокуускайдааҕы байыаннай оскуолаҕа үөрэммит биир дойдулаахтарбытын ахтан-санаан үтүө ааттарын үйэтитэр тэрээһин үрдүк таһымҥа ыытылынна.
Антонина ПРОКОПЬЕВА