Быйыл Сунтаар 1-кы № дээх орто оскуолатыгар Дойду бэрэсидьиэнэ Владимир Путин көҕүлээбит национальнай бырайыак иитинэн «Үөрэх тиһигин саҥардыы» федеральнай бырагыраама көмөтүнэн хапытаалынай өрөмүөн үлэтэ барда. Андрей Павлов аатын сүгэр оскуола 1989 сыллаахха тутуллан үлэҕэ киирбитэ. Бу кэмтэн ыла улахан саҥардыы үлэтэ барбакка, оскуола материальнай—техническэй баазата биллэ эргэрэн үлэлииргэ—үөрэнэргэ табыгаһа суох буолбута. Оттон билигин оскуола саҥалыы тыыннанан, тупсаҕай көрүҥнэнэн саҥа үөрэх дьылыгар толору бэлэмнээх турар. Онон үөрэнээччилэр уонна учууталлар үөрүүлэрэ үгүс.
Бүгүн биһиги дириэктэр эбээһинэһин толорооччу Дмитрий Михайловы кытта кэпсэтиибитин ааҕааччыларбытыгар анаан сырдатабыт.
– Дмитрий Айалович, үтүө күнүнэн! Бастатан туран үөрэх дьыла саҕаламмытынан эҕэрдэлиибин. Быйылгы үөрэх дьылыгар төһө оҕолоох олороҕутуй? Үөрэххэ киирии уонна учууталынан хааччыллыыгыт хайдаҕый?
– Үтүө күнүнэн, быйыл 659 үөрэнээччилээх олоробут. Маҥнайгы кылааска киирэр оҕо ахсаана аҕыйах. Ол курдук, 11 оҕо оскуола боруогун атыллаата. Үөрэххэ киирии чааһыгар куһаҕана суох көрдөрүүлээхпит. Оскуоланы 56 оҕо бүтэрбититтэн, 10 үрдүк үөрэх кыһатыгар, 42 орто анал үөрэххэ туттарсан киирдилэр. Онтон хаалбыт 4 оҕобут үлэ булан үлэлии хааллылар. Быйыл биһиги оскуолабытыгар Тыва курдук ыраах сиртэн баай уопуттаах нуучча тылын учуутала кэлэн үлэлиэхтээх. Ону тэҥэ математика, муусука учууталлара, психолог уонна педагог организатор үлэлии кэллилэр. Кинилэр истэригэр саҥа үөрэхтэрин бүтэрбит икки учуутал кэллэ. Онон учууталынан хааччыллыыбыт син толору, уопсайа 66 педагогическай үлэһиттээхпит.
– Өрөмүөн сүрүн үлэтин кэпсии түһүөҥ дуо?
– Өрөмүөннээччилэр саамай улахан үлэни 1-кы этээс муостатын уларытыыга элбэх бириэмэни анаатылар. Ол курдук, муостата бүүс-бүтүннүү уларыйда, туох баар бары кабинеттар муосталарыгар ититии киирдэ. Ону тэҥэ, хас этээс аайы түннүктэрэ, үрүттэрэ, уот ситимэ, ититии систиэмэтэ уларыйда. Истиэнэлэри барытын шпаклевкалаан саҥаттан кырааскалаатылар. Тастан киирэр кирилиэһи керамогранитынан тэлгэттилэр. Маны сэргэ хас биирдии үөрэх тэрилтэлэригэр табыгастаах эйгэни олохтоон пандус баар буолара ирдэнэр. Оскуолабыт эргэ пандуһа иэҕэҥнээн тирэҕэ суохтук турбута. Билигин бетон көмөтүнэн бөҕө-таҕа, ирдэбилгэ толору эппиэттир пандус буолан турар. Ыксаллаах быһыыны сэрэтэргэ, туоратарга туох баарын барытын саҥа тэриллэринэн туруоран уларыттылар. Охраннай-пожарнай сигнализациябыт, туох баар тэрилбит саҥаҕа уларыйда. Уу ситимэ толору уларыйда. Эрдэ үлэлээбэккэ турбут душевой кабинкаларбыт үлэлиир кыахтаннылар.
Оскуола биир саамай киэн туттар, сүрүн миэстэтэ аактабай саала буолар. Ол курдук, истиэнэтигэр баар историческай суолталаах ойуубут, оччолорго Олег Сосин биһиги оскуолабытыгар дириэктэрдиир кэмигэр Дьокуускай куораттан анаан-минээн дьону аҕалан уруһуйдаппыта. Бу историческэй сыаннастаах, көрөргө да киһи хараҕын олус тардар, кыраһыабай ойууну дириэктэрбит Афанасий Матвеев этии киллэрэн, үлэһиттэргэ этэн хайаатар да хаалларыахтаахпыт диэн быһаарыныы ылбыппыт. Биллэн турар, истиэнэтэ онон-манан алдьаныылардаах буолан өрөмүөн үлэтин эрэйэр этэ. Онон үлэ кэмигэр ойуубут соччото суох көстүүлэммитэ. Манна бэйэбит учууталларбыт Тамара Степанова уонна Наталья Андросова уруһуйу уруккутун курдук кырааскалаан, сөргүтэн биэрбиттэрэ.
– Аныгылыы тэрилинэн төһө хааччылынныгыт?
– Тэрилинэн хааччыллыыга федеральнай уонна муниципальнай бүддьүөттэн уопсайа 8,3 мөл курдук көрүллүбүтэ. Онон туох баар кабинеттарбытын, ол иһигэр бибилэтиэкэбитин саҥа миэбэлинэн толордубут. Ону тэҥэ, остолобуойбутугар холодильнай ыскаап, уу сылытар варочнай хочуол, электрическэй оһох, бурдук аһын буһарар ыскаап, стеллажтар, разделочнай остуоллар, хортуопуй ыраастыыр анал тэрил баар буоллулар. Билигин көһөрбүт малларбытын киллэрэн чөкөтүнэ сылдьабыт.
– Быйылгы сылтан саҥа уларыйыы баар буолла. Ол курдук, оскуолаларга мэдисиинискэй пууну арыйдылар. Биһиги улууспутугар алын сүһүөх оскуолаҕа уонна эһиэхэ баар буолар диэн истибитим.
– Быйылгы сылтан 500-тэн тахса үөрэнээччилэрдээх оскуолаларга мэдисиинискэй пууннары доруобуйа харыстабылын министиэристибэтэ бас билиитигэр биэрэргэ диэн саҥа дьаһал тахсыбыта. Итиннэ кэккэ ирдэбиллэрдээх этэ. Ирдэбил быһыытынан туһунан кабинет баар буолуохтаах. Онон сиэттэрэн биһиги биэлсэр үлэлиир уонна процедурнай хосторун икки хоһу бэлэмнээн олоробут. Манна Сунтаардааҕы кииннэммит балыыһаттан анал үөрэхтээх биэлсэр уонна сиэстэрэ кэлэн үлэлиэхтээхтэр. Онон кинилэр толору эмтээһини ыытар бырааптаахтар. Ааспыт сылларга гигиенист инструктор ыалдьыбыт оҕолорго эмп биэрэрэ көҥүллэммэт этэ.
– Дмитрий Айалович, түбүктээх үлэҥ быыһыгар көрсөн кэпсэппитиҥ иһин махтанабын. Үлэҕитигэр, үөрэххитигэр саҥа саҕахтары арыйа тураргытыгар баҕарабын.
Елизавета ТИТОВА