Бэс ыйын 16 күнэ. Айсен Николаев Бырабыыталыстыба уонна Ил Дархан дьаһалтатын, итиэннэ Бырабыыталыстыба салалтатын кытта былаанныыр мунньаҕы ыытта. Саха сиригэр 43 тирэх нэһилиэнньэлээх пуун социальнай-экэнэмиичэскэй сайдыытын биир кэлим былаана оҥоһулларыгар болҕомтону тарта. Былаан Арассыыйа Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин көҕүлээбит «Олох инфраструктурата» национальнай бырайыагынан олоххо киириэҕэ. Бырагыраама 16 хайысханы хабыаҕа. 2030 сылга диэри тирэх нэһилиэнньэлээх пууннарга дьон олоҕун хаачыстыбата, 2019 сылы кытта тэҥнээтэххэ, 30% үрдүөхтээх.
Бэс ыйын 16 күнэ. Ил Дархан «Кыайыыга бииргэ» өрөспүүбүлүкэтээҕи хамыыһыйа мунньаҕын ыытта. Сураҕа суох сүппүт байыаннай сулууспалаахтары көрдөөһүн, анал байыаннай дьайыы сиригэр-уотугар, кыраныысса аттынааҕы эрэгийиэннэргэ уонна Уһук Илиҥҥэ Саха сирин тирэх пууннарын үлэтин, итиэннэ анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтарыгар уонна кинилэр дьиэ кэргэннэригэр босхо юридическай көмөнү оҥорууну тэрийии боппуруостарын көрдүлэр. Бу сыл саҕаланыаҕыттан өрөспүүбүлүкэттэн 109 туонна гуманитарнай таһаҕас, 90-тан тахса тырааныспар көлөтө, хас да тыһыынча бырааһынньыктааҕы набор тириэрдиллибит. Тирэх пууннар үлэһиттэрэ байыастарга 4 тыһ. тахса тус аадырыстаммыт баһыылкалары тиксэрбиттэр.
Бэс ыйын 16 күнэ. Ил Дархан «Саха сирэ — дьоруойдар сирдэрэ» каадыры бэлэмниир бырагыраама бастакы кыттыылаахтарын үөрэхтэрэ саҕаланыытыгар маҥнайгы лиэксийэни ыытта. 583 сайаапка биэрбит дьонтон 25 бастыҥы талбыттара. Өссө 25 киһи саппааска киирбитэ. Анал байыаннай дьайыыттан дойдуларыгар кэллэхтэринэ, үөрэҕи ааһыахтара.
Бэс ыйын 17 күнэ. Ил Дархан өрөспүүбүлүкэҕэ офтальмологическай сулууспа төрүттэммитэ 100 сылыгар анаммыт Бүтүн Арассыыйатааҕы научнай-практическай кэмпириэнсийэ кыттыылаахтарын — дойду бастыҥ офтальмологическай кииннэрин салайааччыларын кытары көрүстэ. Ыалдьыттар Саха сирин офтальмологическай килиниичэскэй балыыһатын үлэтин үрдүктүк сыаналаатылар, быраастар эпэрээссийэ үгүс көрүҥүн оҥороллорун туһунан эттилэр.
Бэс ыйын 18 күнэ. Ил Дархан Санкт-Петербурга норуоттар икки ардыларынааҕы экэнэмиичэскэй пуорумҥа үлэтин саҕалаата. Бастаан «Судаарыстыбаннай тырааныспарга лизинг хампаанньата» хампаанньа генеральнай дириэктэрэ Евгений Дитрихтиин көрүстэ. Өрүттэр ВЭБ.РФ кыттыылаах Дьокуускай куоракка оптуобус пааркатын саҥардыыга биир тырааныспарга 3 мөл. солк. итэҕэһэ суох харчыны көрөргө сөбүлэстилэр.
Ил Дархан «Оҕо төрөөһүнүгэр куурус: демографическай политика хайдах буолуохтааҕый» диэн сиэссийэҕэ өрөспүүбүлүкэҕэ ыытыллар үлэ туһунан үллэһиннэ, үтүө түмүгү көрдөрбүт Саха сирин сорох уопута атын эрэгийиэннэргэ эбэтэр федеральнай таһымҥа да тарҕаныан сөп диэн эттэ. Кэлиҥҥи 6 сылга ийэ буолууну, оҕо төрөөһүнүн үбүнэн өйөөһүн 6,7 төгүл улааппыт, бу хайысхаҕа 20 саҥа миэрэ киирбитин туһунан Ил Дархан бэлиэтээтэ.
Бэс ыйын 19 күнэ. Санкт-Петербургдааҕы пуорумҥа Саха сирэ уонна Хакасия бииргэ үлэлээһини бөҕөргөтүү туһунан сөбүлэҥ түһэристилэр. Докумуоҥҥа Ил Дархан уонна Хакасия баһылыга Валентин Коновалов илии баттаатылар. Эрэгийиэннэр атыы-эргиэнтэн уонна урбаантан саҕалаан инвестиционнай уонна инновационнай хайысхаларга тиийэ алтыһыыларын кэҥэтиэхтэрэ.
Айсен Николаев Арассыыйа быһа инвестицияларын пуондата уонна «ВИС» бөлөх — инфраструктура холдинга бииргэ үлэлээһин туһунан сөбүлэҥ түһэрсэллэригэр кытынна. Пуонда Өлүөнэни туоруур муостаны оҥорууга кыттыаҕа, ити хайысхаҕа уопуттаах, Амур өрүскэ Кытайга диэри тимир суол муостатын тутууга Арассыыйа өттүн 70% үбүлээбитэ.
Айсен Николаев Петербургдааҕы пуорум пленарнай мунньаҕар кытынна. Арассыыйа Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин дойду экэниэмикэтэ туруктааҕын бэлиэтээтэ уонна тэтимнээхтик үүнүүтүн өйүүр быһаарыныылары ылыныыга соруктары туруорда.
Ил Дархан пуорумҥа Саха сирин кыттыытын туһунан түмүгү таһаарарыгар, 58 млрд солкуобай кэриҥэ суумалаах 21 сөбүлэҥ түһэрсиллибитин бэлиэтээтэ.
Бэс ыйын 22 күнэ. Айсен Николаев Волгоград куоракка Мамаев кургаҥҥа «1942–1943 сс. Сталинграды көмүскээбит Саха сирин буойуттарыгар» анаммыт бастакы өйдөбүнньүк обелиск аһылыытын тэрээһинигэр кытынна. Өйдөбүнньүк бэлиэни арыйыы иннинэ өрөспүүбүлүкэ дэлэгээссийэтэ Буойун Албан аатын саалатыгар, Сэбиэскэй Сойуус Маршала Василий Чуйков уҥуоҕар уонна бырааттыы уҥуохха сибэкки дьөрбөтүн уурдулар.
Салгыы Ил Дархан Волгоград уобалаһын губернатора Андрей Бочаровы кытта көрүстэ. Өрүттэр сүрүн болҕомтолорун устуоруйаны харыстааһын, ыччаты патриотическай иитии эйгэтигэр бииргэ үлэлээһин боппуруостарын көрдүлэр. Саха сириттэн төрүттээх 10 тыһ. кэриҥэ киһи Сталинград кыргыһыытыгар сэриилэспитэ, кинилэртэн тыһыынча кэриҥэ киһи олоҕун толук уурбута.
Күндү Саха сирин олохтоохторо! Сыл үрүҥ түүннэрдээх ураты күүстээх уһун күннэригэр чэлгийэн турар айылҕабытыныын алтыһан эрчимнэ эбиниэххэ, алгыһынан арчыланыахха, үтүөнү түстүөххэ!
Афанасий Ноев