СӨ Сыана бэлиитикэтигэр судаарыстыбаннай кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Николай Бочков бу сылга өрөспүүбүлүкэҕэ тарыыптары сүрүннээһин түмүктэрин туһунан сиһилии дакылааттаата. Кини кэмитиэт сыллата 9 183 хаһаайыннааһын субъектарын 44 тыһ. кэриҥэ тарыыптарын сүрүннүүрүн, итинтэн 86%-на ОДьКХ уонна энергетика эйгэтигэр сыһыаннааҕын эттэ. Тохсунньу 1 күнүттэн НДС кээмэйэ улааппытынан сибээстээн, быйыл тарыып үрдээһинэ 2-тэ оҥоһулларын иһитиннэрдэ. Тарыып үрдүүр сүрүн төрүөттэрэ — хамнас алын төлөбүрүн кээмэйэ, уот төлөбүрэ, РФ Киин баанын сүрүн ыстаапкатын кээмэйэ, уматык сыаната улаатыыта буолаллар. 5 сыл устата инфляция кээмэйэ былааннаах 36,5% оннугар 60%-ҥа тэҥнэстэ.
Уоту туһаныы 1 диапазонын аһардыы сүрүн төрүөтүнэн буолаллар: 44% — уотунан сылыттыыга олорор дьиэ буолбатах эбийиэктэр холбонуулара, 30% — объективнай төрүөттэр (халлаан наһаа тымныйыыта, дьиэлэр наһаа улахан иэннээхтэрэ). Көрүллүбүт дьиэлэр 53%-нара 100 кв. м. тахса иэннээхтэр. Атын төрүөттэринэн дьиэлэр эргэ уонна сылааһы кыайан туппат оҥоһуулаахтара, уот күүрүүтэ бигэ туруга суох буолуута, учуокка сыыһалар (1 лицевой счекка 2 олорор дьиэ суруллуута) буолаллар.
Сунтаар улууһун баһылыга Анатолий Григорьев тымныы ыйдарга сэтинньини эмиэ киллэрэргэ, чэпчэтиилээх диапазон кээмэйин уруккунан, Госкомцен 2023 с. ахсынньы ыйдааҕы быһаарыытынан олохтоммут кээмэйинэн (11160 кВч-ч) хаалларарга, арендаҕа эбэтэр аймахтарын дьиэлэригэр олорор элбэх оҕолоох дьиэ кэргэттэр эмиэ чэпчэтиинэн туһаналларын курдук кинилэргэ лицевой счету аһарга, СВО кыттыылаахтарын дьиэ кэргэттэригэр чэпчэтиилээх тарыыбы олохтуурга, гаражтарга эмиэ чэпчэтиилээх тарыыбы киллэрэргэ эттэ.
Ньурба улууһун дьокутааттарын Сүбэтин бэрэссээдэтэлэ Нюргуяна Михайлова уотунан сылыттыыга уоту туһаныы олохтоммут лимитэ 100 кв.м. диэри иэннээх уонна 9 кВт диэри кыамталаах электрокотеллаах дьиэлэргэ анаан суоттаммытын, ол эрээри үгүс дьон итинтэн ордук улахан кээмэйдээх дьиэлэргэ олорор буолан ити лимиккэ баппатын, эбиитин улууска уотунан сылыттыыттан ураты альтернативнай сылааһынан хааччыйыы суоҕун бэлиэтээтэ. Итини барытын учуоттаан туран, «О льготных тарифах на сжиженный газ, электрическую и тепловую энергию (мощность), водоснабжение и водоотведение» СӨ сокуонугар оттук сезонугар чэпчэтиилээх тарыып кээмэйин 10000 кВт диэри улаатыннарар туһунан уларытыыны киллэрэргэ туруоруста.
Николай Бочков уотунан сылытыыга урукку чэпчэтиилээх диапазон кээмэйэ федеральнай сокуоҥҥу уларытыы киириэн иннинэ ылыллыбытын, онон уруккунан кыайан хаалбатын эттэ. Кыһыҥҥы ыйдарга чэпчэтиилээх диапазон кээмэйин 10800 кВт-ч диэри үрдэттэххэ дьон олохтоммут тарыыбы таһынан барыа суоҕун бэлиэтээтэ. Диапазон нормативтарын хаттаан көрүү 2026 с. тохсунньу 1 күнүттэн эрэ оҥоһулларын эттэ.
Сокуон этэринэн, лицевой счет дьиэни бас билэр хаһаайыҥҥа эрэ арыллар буолан, арендаҕа олорор элбэх оҕолоох дьиэ кэргэттэргэ сатаммат. Чэпчэтии олорор дьиэҕэ эрэ көрүллэрин, гаражка уонна атын хаһаайыстыбаннай тутууларга көрүллүбэтин туһунан сокуоҥҥа эмиэ чуолкайдык сурулла сылдьар.
Кэпсэтиигэ Ил Түмэн дьокутааттара Егор Григорьев, Гаврил Алексеев («Якутскэнерго» ПАО салайааччыта), Иван Луцкан (Өрөспүүүбүлүкэтээҕи харах балыыһатын салайааччыта), Андрей Николаев, ОДьКХ уонна энергетика миниистирэ Вячеслав Емельянов көхтөөхтүк кытыннылар.
Ил Түмэн олохтоох салайыныыга сис кэмитиэтин бэрэссэдээтэлэ Владимир Прокопьев 2-с диапазону субсидиялыырга эбии үбү көрөргө быйылгы бүддьүөккэ көннөрүүлэри киллэрэргэ эбэтэр эһиилги бүддьүөтү ылынарга үбү көрөргө этии киллэрдэ. 1-кы диапазону 7020 кВт-ч муҥурдаммакка, өссө үрдэтэргэ эттэ. Бу кээмэйин улаатыннарга кыаҕы биэрэллэрин туһугар, РФ Бырабыыталыстыбатын уурааҕар уларытыылары киллэрэргэ федеральнай киини кытта үлэ барыахтааҕын бэлиэтээтэ. Владимир Михайлович салгыы тарыыбы уонна инвестиционнай боппуруоһу кытта сибээстээх 110 кВ линия тутуутун боппуруоһун Госсовет энергетикаҕа кэмитиэтигэр киллэрэргэ эттэ. «ДЭК» ПАО нэһилиэнньэ ортотугар иһитиннэриилээх үлэни ситэ ыыппатаҕын бэлиэтээн туран, «ДЭК» салалтата ыстарааптары, пеняны хаттаан көрөргө үлэлиэхтээҕин ыйда.
Үп миниистирин солбуйааччыта Николай Старостин өрөспүүбүлүкэ муниципальнай тэриллиилэрин бүддьүөттэрин хааччыллыытын туһунан сиһилии дакылааты оҥордо. СӨ быйылгы бүддьүөтүн дохуоттаах чааһа — 337,04 млрд. солк. Олохтоох бүддьүөттэргэ бүддьүөттэр икки ардыларынааҕы трансферт кээмэйэ — 106,3 млрд. солк. Улуустар бүддьүөттэрин хааччыллыытын тэҥнээһиҥҥэ 27,21 млрд. солк. көрүллүбүт, бу ааспыт сыллааҕар 1,79 млрд. солк. кыра.
Үгүс ыйытык киирэн хоруйданна. Нюргуяна Михайлова быйылгы улуус бүддьүөтүн хааччыллыытын кыһалҕаларын туһунан иһитиннэрдэ. Ааспыт сылы кытта тэҥнээтэххэ, улууска кэлэр дотация кээмэйэ 113 мөл. солк. кыччаата, сэлиэнньэлэр уопсай дотациялара эмиэ 26 мөл. солк. сарбыллыбыт. Балаһыанньа ордук хомунаалынай төлөбүрдэргэ сытыырхайан турарын, элбэх иэс баарын эттэ. Сунтаар улууһун баһылыга Анатолий Григорьев улууһугар ханнык салааларынан төһө үп тиийбэтин сиһилии иһитиннэрдэ.
Сис кэмитиэт көһө сылдьар мунньаҕын түмүгүнэн «Убатыллыбыт гааска, электрическэй уонна сылаас энергиятыгар (кыамтаҕа), уунан хааччыйыыга уонна ууну аһардыыга» СӨ сокуонугар уларытыылары киллэрии туһунан» сокуон барылын ырытан оҥорон Ил Түмэн көрүүтүгэр киллэрэргэ быһаарылынна. Үп министиэристибэтигэр өрөспүүбүлүкэ муниципальнай тэриллиилэрин бүддьүөттэрин хааччыллыытын тэҥнээһиҥҥэ дотациялары тыырыы методикатын тупсарарга үлэни ыытарыгар; МТ баһылыктарыгар олохтоох бүддьүөт дохуоттарын билгэлээһин хаачыстыбатын үрдэтиини хааччыйалларыгар, муниципальнай тэриллиилэр ылыммыт ороскуоттарын эбэһээтэлистибэлэригэр сөп түбэһиннэрэн олохтоох бүддьүөт ороскуоттарын былаанныылларыгар, финансовай сыл устата олохтоох бүддьүөттэри толороллоругар, счеттарга олохтоох бүддьүөт үбүн учуотугар үгүөрү үп тобохторо үөскээһинин таһаарбаттарыгар, МТ бүддьүөттэрин дохуотун улаатыннарарга үлэни күүһүрдэллэригэр сүбэлэннэ.
Юрий Николаев түмүккэ муниципальнай тэриллиилэр ороскуоттарын суолталарынан көрөн бэрээдэктэнэллэрин эттэ, үп-харчы көдьүүстээхтик, сөпкө туһаныллыытын ситиһэр сорук турарын санатта. «Сылаас уонна уу счетчиктара бары эбийиэктэргэ турар буолбатахтар, олохтоммут кыамтанан төлөөн бүтүөҕүҥ!», диэн түмүктээтэ.
Мунньах кэнниттэн Юрий Михайлович Николаев санаатын маннык үллэһиннэ: «Биһиги былааннаммыт мунньахпытын бүгүн ыытан бүтэрдибит. Бастатан туран, тарыып 2026 с. ханнык быраабыланан оҥоһуллуутун, төһө буолбутун дьоҥҥо-сэргэҕэ тиэрдээри мунньахтаатыбыт. Ньурба уонна Сунтаар оройуоннара электро-уотунан сылыттыыга тарыыпка улахан кыһалҕалары көрсөн, нэһилиэнньэ санаатын истэн ити боппуруостары манна кэлэн көрдүбүт.
Ол иннинэ Бырабыыталыстыбаҕа да, Ил Түмэҥҥэ да биһиги бу боппуруостары көрбүппүт. Билигин бу сокуоммутун хайдах уларытабыт диэн сүбэ-ама курдук кэлэн мунньахтаатыбыт. Мин санаабар, син үчүгэй кэпсэтии таҕыста, элбэх этии киирдэ. Холобура, бастакы диапазон үрдээһинигэр уонна иккис диапазону эмиэ чэпчэтиилээх диапазоҥҥа киллэриигэ, мин санаабар, уопсай сөбүлэһии таҕыста. Ол эрээри итиннэ кыра техническэй боппуруостар бааллар, олору дьокутааттар ааттарыттан Бырабыыталыстыбаны кытта үлэлэһэн от ыйыгар көрүллэр сокуоҥҥа киллэриэхпит диэн эрэллээхпит».
Геннадий АНТОНОВ Ньурба