Үйэ аҥаарыттан ордук олорон, төрөөбүт дойдум кэрэ миэстэлэрин «тото» көрө иликпин диэммин Кэмпэндээйи бибилэтиэкэтэ тэрийбит Таас туус хайаны көрөргө сананан айаҥҥа туруннум. Сарсыарда 10 ч. айан буолар диэннэр бииргэ үөрэммит «Сунтаар» сопхуоска бииргэ үлэлээбит, өр көрсүбэтэх доҕотторбор Олег уонна Анна Федоровтарга таарыйа сылдьаары эрийэн кэпсэтэн, үс буолан түһэргэ көҥүл ылан үөрдүм аҕай. Ким доҕоттордоох — ол дьоллоох! Тиийбиппитигэр ыалларбыт үөрэ-көтө көрүстүлэр, сип-сибиэһэй сүөгэйинэн, сахалыы эттээх миининэн, Күндэйэ минньигэс килиэбинэн тото күндүлээтилэр. Ходьоччу тиийбит буоламмыт бадарааннаах күөлгэ чомполонон ыллыбыт. 20-чэ сылллааҕыта эмтээх бадараана кытылыттан саҕаланар эбит буоллаҕына , билигин ортотугар эрэ баар буолбут .
Сарсыарда 9 чаас ааһыыта «Боотур» диэн ааттаах вездеход кэлэн тохтоото, тахсыбыппытыгар сирдьиппит Вася вездеходун аанын аһан, сөмөлүөт кирилиэһин курдугу ороон таһааран олордуталаата. Иһирдьэ киирбиппит, Үөһээ Бүлүүттэн , Кэмпэндээйиттэн икик кэрэ аҥаар турист баар эбит, онон 8 буолан айаҥҥа туруннубут. Вездехоппут иһэ бүтэй, сымнаҕас олбохтоох, үөһээнэн аһыллар ааннаах. Уһун ардах түһэн от үрэхтэр ууларын толору кэриэтэ тута, маардар да ыыппакка «бычылыһа» сыталлар. Мастары, дулҕалары үрдүнэн айанныыр буолан айаммыт сахсыырдаах буолла.
Аара баран иһэн цеолит хостуур сири көрдүбүт, хаартыскаҕа хатанныбыт. Түннүгүнэн, үөһээҥҥи аанынан тахсан ийэ айылҕаны дуоһуйа көрөн, төлөпүөҥҥэ устан, кэпсээн-ипсээн буолан, күлэн-үөрэн былыр туристар хонон-өрөөн ааһар сирдэригэр тиийбиппитин билбэккэ да хааллыбыт. Онно тохтоон тото эбиэттээн баран, вездеходка олорон салгыы айаннаатыбыт. Добуочча айаннаан баран вездехоппутуттан түһэн сатыы бардыбыт. Ып-ыраас уулаах, сырдык кумахтаах үрэҕи саппыкылаах, кылгас саппыкылаахтар атах сыгынньах кэһэн туораан, ойуур быыһынан, күөл кытыытынан хааман хайаны дабайдыбыт. Оо, үөһэттэн кэрэ көстүү! Кэмпэдээйибит үрэҕэ, хайалар быыстарынан эрийэ-буруйа устарын күөх дуол быыһынан нэһиилэ көрдүм. Сирдьиппит айаммыт суолун ыйан көрдөрбүтэ, эрийэ-буруйа айан буолан биэрдэ. Дьэ, хайабытыгар ытынныбыт, пещерабыт ити талах кэннигэр аҥайа сытара буолуо диэбитим баара, тахсыбыт хайабыт сирэйинэн, аны аллара түстүбүт. Уһун ардах түһэн ыллыгы туура суурайан кэбиспит эбит. Инньэ гынан үүнэн турар эрбэһиннэртэн, оттортон тутуһан, тайаҕынан тирэхтэнэн айаммытын салҕаатыбыт. «Хайа хотуйдаар, төһө тулуурдааххыт?» диэбиттии күн уота тыган сырылатыы. Буһуу-хатыы саҕаланна. Оннук буһан-хатан айаннаан хайа тэллэҕин ааһан аны биир хайаны дабайан пещераҕа тахсар эбиппит. Көрбүтүм, тахсар хайабыт туруору соҕус. Дьэ, мантан саҕаланар эбит, экстриммит. Ыллык диэн суох, туустаах туой суураллан күн уотугар хатан тирэнэргэ, тутуһарга үчүгэй эбит. «Бачча кэлэн баран булгу көрөбүн, саха ньоҕой, эмээхситтэрэ өссө ньоҕойдор» дии санаан баран, улуу альпинист курдук сананан үөһээ тарбачыстым. Тирэхтээх атах таҥаһа, нарын, сымнаҕас (нежнэй) илиилээхтэргэ бэрчээккэ наада курдук эбит. Хара үлэҕэ миккиллэн илиим олох да кыһаллыбата. Чарбачыһан тахсан, сынньана түһэн баран пещерабытыгар киирдибит. Иһигэр добуочча сөрүүн эбит. Мап-маҥан туус ууллан эҥин бэйэлээх быһыыланан тоҥон турара этиэхтэн кэрэ көстүү! Остуоруйа сиригэр сылдьар курдук сананан ыллым. Пещера иһигэр фонаригынан тыктаран көрбүппүт, отучча миэтэрэ уһуннаах, киһи тура сылдьар үрдүктээх.
Арыалдьыт ыттартан биирдэстэрэ пещера иһигэр киирэн утуйа сытар эбит. Пещераттан тахсан сынньана олорон көрбүтүм, ытым аны күн уотугар сыламнаан эмиэ утуйа сытара, күлүүк киһи күлэ санаатым. Буолумуна, күн аайы туос сатыы ип-итиигэ айаннаа эрэ! Итинник айан сыанан-арыынан аҕаабат буоллаҕа. Хата, барахсаным пещераҕа киирэн туустаах салгынынан тыынан тыҥатын эмтэнэр, күн уотугар сыламнаан доруобуйатын тупсарынар эбит.
Аны пещерабыт хайатыттан төттөрү түһүү саҕаланна, саҥа хаамар оҕолуу кэннибинэн аттаан түстүм. Оттон тутуһан буһан-хатан кэлбит хайам тэллэҕинэн, сылдьыбыт сирим буолан, тайахха тирэнэн хааман сэгэлдьиттим.
Ити курдук араас сир баайдаах, кэрэ айылҕалаах, төрөөбүт дойдум биир кэрэ сиригэр, бэйэбин холонон көрбүт айаным табыллыбытыгар үөрүүм муҥура суох!
Тууру тэрийбит, ыалдьыттаан ааспыт, бииргэ сылдьыспыт кэрэ дьоммор барҕа махталбын тириэрдэбин.
Доп-доруобай сылдьыҥ! Саныыр санааҕыт сатана, толкуйгут тобулла, оргуйан олорор олоххо ситиһии сиэтиһэ, табыллыы тайана турдун! диэн алгыс баһын сыалыыбын.
Розалия СИДОРОВА-Ымыычаана