СӨ Үп миниистирин эбээһинэһин толорооччу, улууспут куратора Иван Иванович Алексеев салайар үһүс бөлөҕө Кэмпэндээйи, Устье нэһилиэктэригэр СӨ судаарыстыбаннай былааһын толорор уорганнарын 2025 сыллааҕы үлэтин отчуоттаата.
Кинини сэргэ, отчуоттуур үһүс бөлөххө СӨ тутуу министиэристибэтин тутууга уонна олох-дьаһах политикатыгар департаменын салайааччытын солбуйааччы Гаврил Егорович Иванов, СӨ Гражданскай оборона уонна нэһилиэнньэҕэ куттал суох буолуутун хааччыйыы дьыалаларыгар миниистири солбуйааччы Никита Александрович Павлов кэллилэр. Ону тэҥэ улуус өттүттэн эппиэттээх тэрилтэ салайааччыларын састаабын улуус баһылыгын экономическай сайдыыга уонна стратегическай былааннааһыҥҥа солбуйааччы Борис Серафимович Васильев салайар.
Кэмпэндээйигэ СӨ Үп миниистирин эбээһинэһин толорооччу Иван Алексеев ааспыт 2025 сылга ыытыллыбыт үлэни-хамнаһы сыыппара чахчыларыгар олоҕуран сиһилии сырдатан кэпсээтэ.
Ааспыт сыллааҕы отчуокка улуус үрдүнэн уопсайа 106 боппуруос боротокуолга киирбит эбит буоллаҕына, олортон 36 боппуруос туолан быһаарыллыбыт. Бу көрдөрүү 34% тэҥ. Онтон 39 (37%) боппуруос билигин үлэҕэ сылдьар уонна 31(29%) боппуруос хомойуох иһин кыайан быһаарыллыбатах.
Нэһилиэк олохтоохторо быйылгы отчуокка саҥа оскуола-уһуйаан тутуутун ордук сытыытык туруорсаллар. Бу боппуруоһу олохтоохтор туруорсубуттара ыраатта. Бэлиэтээн эттэххэ, оскуола 30-тан тахса сыл саҥардыллыбакка билигин эргэрэн үөрэнэргэ-үлэлииргэ табыгаһа суох туруктаах. Маны тэҥэ спорт саалата суох буолан оҕолор эт-хаан өттүнэн сайдалларыгар кэккэ ыарахаттар үөскүүллэр.
Онон отчуокка кэлбит хас биирдии киһи бу боппуруоһу күүскэ туруорустулар.
“Оскуола тутуутун үлэтэ экспертизаны ааһан, проектнай-сметата бэлэм. Өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн 4-с уочаракка турар. Ол эрэн дойду үрдүнэн уустук балаһыанньа тирээн турар буолан, кэлиҥҥи бүтэһик сылга үпкэ-харчыга ыктарыы баар. Онон быйылгы сылга тутуу үлэтэ тохтоото. Былырыын өрөспүүбүлүкэ үрдүнэн 4 оскуола үлэҕэ киирдэ. Ити курдук уустук балаһыанньа көннө да, оскуола тутуутун былаан, уочарат быһыытынан тутан саҕалыахпыт», — диэн Иван Алексеев аһаҕастык этэн аһарда.
Маны тэҥэ үөрэх эйгэтигэр улуус бүддьүөтэ тоҕо кыччаата? Олохтоох бибилэтиэкэҕэ сурутуу чааһа бу сылга хаһааҥҥытааҕар да аҕыйах; улууска киин бибилэтиэкэ дьиэтин тутуутун; Сунтаар-Өлүөхүмэ кыһыҥҥы суолун көрүү-истии. Каадыр боппуруоһа. Аптекаларга сыана хонтуруола баар дуо? Уот төлөбүрүгэр о.д.а тыын суолталаах боппуруоһу көтөхтүлэр. СӨ Үп миниистирин эбээһинэһин толорооччу Иван Алексеев салайар бөлөҕө олохтоохтортон киирбит ыйытыыларга хас биирдиилэригэр аһаҕастык, сиһилии хоруйу биэрдилэр.
Түмүккэ, олохтоох дьаһалта баһылыгын солбуйааччытыгар Розалия Тихоноваҕа чаҕылхай уонна таһаарыылаах үлэтин иһин СӨ Үп министиэристибэтин Махтал суругун туттардылар.
Норуот бырагырааматыгар олоҕуран «Биир ньыгыл Арассыыйа» баартыйа Саха сиригэр хас да бырайыагы үлэлэтэр.
Ол курдук, дойду бэрэсидьиэнэ Владимир Путин көҕүлээбит «Олорор дьиэ уонна куорат эйгэтэ» национальнай бырайыак иитинэн «Хаарбах дьиэттэн дьону көһөрүү» бырагырааманан Кэмпэндээйи нэһилиэгэр ааспыт 2025 сылга котлованнай ньыманан тутуллубут, үс мэндиэмэннээх саҥа таас
дьиэ үлэҕэ киирбитэ. Маны тэҥэ «Куттала суох уонна хаачыстыбалаах айан суоллара» национальнай бырайыагынан Кэмпэндээйи-Устье хайысханан Улахан Харыйалаах үрэҕин туоруур муоста оҥоһуллубута. Оттон 2024 сылга «Култуура» национальнай бырайыагынан «Сайдыы» саҥа култуура киинэ тутуллан үлэҕэ киирбитэ.
Онон, «Биир ньыгыл Арассыыйа» баартыйа ыытар үлэтэ өрөспүүбүлүкэҕэ, улуустарга араас социальнай суолталаах эбийиэктэри тутууга, дьон-сэргэ олоҕо бигэтик тупсарыгар төһүү күүс буолар.
Устье олохтоохторо отчуоту биһирииллэр
Устьеҕа буолбут отчуокка олохтоох дьон кыттыыта көхтөөх. Ситэриилээх уорган ыытар үлэтин суолталааҕынан ааҕан мунаарар ыйытыыларын биэрдилэр, тыын боппуруоһу көтөхтүлэр.
СӨ Үп миниистирин эбээһинэһин толорооччу Иван Алексеев олохтоохтор көрдөһүүлэрин быһа гыммакка отчуоту нууччалыы тылынан кэпсээтэ. Онон Устье хас биирдии олохтооҕо ыытыллыбыт үлэни толору иһиттилэр.
Иван Алексеев олохтоох көҕүлээһини өйүүр бырагыраамаҕа (ППМИ) Устье нэһилиэгэ күүскэ үлэлэһэрин бэлиэтээн ааста. Бу бырагыраама Үп министиэристибэтин иһинэн тэриллэн үлэлээбитэ быйыл 10-с сыла бэлиэтэнэр.
Нэһилиэнньэ туруорсар боппуруостара сүрүннээн манныктар:
Улуус бүддьүөтүгэр дотация тоҕо кыччыырый? Уоту туһаныыга диапазон кээмэйин өссө үчүгэйдик ырытан-үөрэтэн көрөн үрдэтэллэрэ буоллар. Билигин 1-кы диапазон 7020 кВт/ч уларыйбыт эбит буоллаҕвна, 9000 кВт/ч буолара буоллар сөптөөх буолуо этэ дииллэр. Холобура, ааспыт ыйга биэнсийэлээх кырдьаҕас киһиэхэ 50 тыһ. солк. ааҕыллыбытын кредит ыла-ыла төлөөбүттэрин туһунан эттилэр. Уот төлөбүрүгэр сыана тарыыба олус үрдүк, Дьоруой ийэлэргэ көрүллэр эбии төлөбүрдэр, анал байыаннай дьайыы тула үгүс араас боппуруос турда. Олох-дьаһах коммунальнай хаһаайыстыбатыгар хамнас,харчы кэлээһинэ бытаан, үөрэх эйгэтигэр о.д.а.
Түмүккэ, Иван Алексеев дойду үрдүнэн уустук балаһыанньа тирээн турарынан үп-харчы оросхуода үрдүк. Бүддьүөттэн көрүллэр харчыны хайаан да сөптөөхтүк туттан, хас биирдии солкуобай нэһилиэнньэҕэ көдьүүстээхтик туһаныллыахтааҕын эттэ.
Киирбит боппуруостарга толору хоруйу биэрдэ, боротокуолга тиһэн, салгыы үлэ барарыгар хонтуруоллаһарын эттэ.
Елизавета ТИТОВА