Бүгүн Кыыл Уола аатынан норуот айымньытын киинигэр «Сунтаарбыт ааспыт кэмин билии бүгүҥҥү күнүн өйдөөһүн – кэлэр кэскили торумнуур» диэн улууспут кыраайы үөрэтээччилэрин киэҥ түһүлгэлэрэ олохтонно.
Бу тэрээһин Сунтаар улууһа сурукка-бичиккэ киирбитэ 225 сылын бэлиэтиир, улууска номох уонна сайдыы сылыгар, итиэннэ Сэбиэскэй-партийнай үлэһит, кыраайы үөрэтээччи, улууска Аҕа дойду Улуу сэриитин кыттыылаахтарын үйэтитиигэ үлэлэспит Иван Гаврильевич Константинов төрөөбүтэ 120 сылыгар ананан тэрилиннэ.
Кыраайы үөрэтээччилэр төрөөбүт дойду төрдүн-ууһун, ытык-бэлиэ сирдэрин, олорон ааспыт үтүө дьоннорбут ааттарын-суолларын үйэтитиигэ ураты болҕомтону уураллар. Кэлэр кэнчээри ыччакка үйэлээҕи хаалларар соруктаах дириҥ ис хоһоонноох, улахан суолталаах үлэлэри оҥороллор. Ол чэрчитинэн бүгүҥҥү тэрээһиҥҥэ оскуола оҕолоруттан саҕалаан аҕам саастаах ытык дьоннорбутугар, улуус, нэһилиэк баһылыктарыгар, салайааччыларыгар тиийэ кыттыыны ыллылар. Тэрээһин кыттыылаахтара хас да былаһаакканан тарҕанан киэҥ хабааннаах түһүлгэҕэ санаа атастастылар. Маны тэҥэ, үйэлээх суолу-ииһи хаалларбыт дьоммут-сэргэбит тустарынан, нэһилиэктэр историяларын кэпсиир-көрдөрөр анал быыстапкалар турдулар. Манна түмэл пуондатыгар харалла сытар, баай историялаах, сэдэх экспонаттар дьон сэҥээриитин ыллылар.
Тэрээһин үөрүүлээх арыллыытыгар улуус баһылыга Анатолий Григорьев бэйэтин эҕэрдэтин этэн туран, кыраайы үөрэтиигэ дириҥ кылааттарын киллэрсэ сылдьар дьоммутугар махтанан эҕэрдэ суруктары туттарда. Салгыы, пленарнай сүбэ мунньахха улахан, киэҥ анаарыылаах кэпсэтии буолла, элбэх иһитиннэриилэр, этиилэр киирдилэр. Холобура, Тойбохойдооҕу Г.Е. Бессонов аатын сүгэр түмэл дириэктэрэ Александр Евсеев: “Кыраайы үөрэтии бастатан туран төрөөбүт дойдуттан саҕаланыахтаах. Маныаха былыргы үйэтээҕи тутуулары харыстаан, история кэрэһитэ гынарга сөптөөх үлэ барыахтаах. Экскурсиялар, музейнай-библиотечнай уруоктары тиһигин быспакка тэрийиллиэхтээх. Итиэннэ урукку кэмҥэ Хочо улууһун кулубатынан олорбут, сахаларга бастакы бөлөһүөктэртэн биирдэстэрэ Егор Михайлович Молотков хаартыскатын көрдүүргэ элбэх киһи үлэлэһэрэ буоллар”, – диэн этэн аһарда.
Салгыы, тэрээһин биир суолталаах былаһааккатынан «Нэһилиэгим сайдар кэскиллэрэ» диэн дьыалабыай оонньуу буолла. Манна Аллыҥа, Илимниир, Хоро, Түбэй уонна Түбэй-Дьаархан нэһилиэктэриттэн баһылыктар, тэрилтэ салайааччылара, үлэһиттэрэ икки түһүмэхтэн турар бырайыак үлэтигэр күрэхтэстилэр. Манна кыайбыт хамаандаҕа сүрүн бирииһи Иван Гаврильевич Константинов оҕолоро, сиэннэрэ “Ыллыыр ыскаамыйа” бэлэхтээтилэр уонна 2,3 миэстэҕэ 10-нуу тыһ. солк. суумалаах туоһу суругу туттардылар.
Бу курдук улууспут историятын өссө дириҥэтэн үөрэтэргэ, инники сайдыытын түстүүргэ дьоһуннаах тэрээһин буолан ааста.
Елизавета ТИТОВА