Дьокуускай куорат П.А. Ойуунускай аатынан Литература мусуойугар муус устар 1 күнүгэр саха биллиилээх суруйааччыта, драматург, поэт, саха тылын уонна литературатын бастакы чинчийээччилэриттэн биирдэстэрэ, литература кириитигэ Иванов Алексей Андреевич-Күндэ (16.01.1896—30.10.1934) төрөөбүтэ 130 сылыгар аналлаах “Күннээх Күндэ” быыстапканы билиһиннэрии буолла.
Күндэ уус-уран литератураҕа бары жанрдарыгар кыаҕын, талаанын холообута. Итини сэргэ кириитикэҕэ, литература теориятыгар, тыл боппуруостарыгар, суруналыыстыкаҕа, наука кэккэ проблемаларыгар эмиэ биллэр-көстөр үлэлэрдээх. Быыстапканы Сунтаар улууһун Кутана нэһилиэгин А.А. Иванов-Күндэ уонна П.А. Ойуунускай ааттарынан Литературнай муусуойдар туруордулар.
Бэлиэ тэрээһиҥҥэ устудьуоннар, уһуйааччылар улуу суруйааччы баай нэһилиэстибэтин кытары билистилэр. Тэрээһини СӨ култууратын туйгуна, Күндэ аатынан Кутана орто оскуолатын выпускнига Айсен Федоров поэт “Төрөөбүт тыл” хоһоонунан дорҕоонноох тойугунан аста. Быыстапканы сиһилии Кутанатааҕы Күндэ аатынан мусуой үлэһитэ СӨ үөрэҕириитин үтүөлээх үлэһитэ, РСФСР норуотун үөрэҕириитин туйгуна Капитон Никифоров кэпсээтэ. Салгыы мусуой быыстапкаҕа сүрүннүүр үлэһитэ Ньургуйаана Халгаева Күндэ туһунан бэрт интэриэһинэй түгэннэри сырдатта.
Үбүлүөйдээх быыстапкаҕа оскуола үөрэнээччилэрэ, суруйааччы хаан-уруу аймахтара, биир дойдулаахтара, суруйааччылартан Ангелина Шадринова-Суоһааны, Афанасий Гуринов-Арчылан, Наталья Михалева-Сайа, Саргылана Гольдерова-Саргы Куо кыттыыны ыллылар. Литература мусуойун билимҥэ үлэһитэ Ефросиния Ноговицына “Күндэ фотоальбома кэпсиир” диэн суруйааччы хаартыскаларынан көрдөрөн чаҕылхай иһитиннэриини оҥордо. Мусуой кэлэктиибин аатыттан эҕэрдэ уонна махтал тылын Линда Иванова эттэ. “Саха гимназия” 5-с “а” кылааһын үөрэнээччилэрэ Петрова Уйгууна Күндэ “Төрөөбүт тыл”, Максимова Дайаана Иван Гоголев “Ийэ тылым” хоһооннорун иэйиилээхтик аахтылар. Суруйааччы кинигэлэрин, малларын быыстапкаҕа аҕалан биэрбит Капитон Николаевичка, ону сэргэ Күндэ С.А. Новгородов алпаабытынан Москубаҕа кинигэ таһаарар кыһаҕа, үөрэх-бэчээт кинигэлэрин хамаҕатык таһаарсыбыт историятын, кини киһи быһыытынан ис култууралааҕын, ол эрээри эмиэ да уустук олоҕун сыныйан үөрэппитин, билбитин-көрбүтүн, суруйааччы айар талаанын олус истиҥник, кэрэхсэбиллээхтик киэҥ сэһэни сэһэргээбит Суоһааныга, хоһоон аахпыт оҕолорго махтал сурук туттарылынна.
Тэрээһин түмүктүүр чааһыгар суруйааччы олоҕор, айар үлэтигэр аналлаах кылгас биктэриинэ ыытылынна. Оонньууга бирииһи Кутанаттан төрүттээх “Азбука” канцелярскай маҕаһыын салайааччыта Нина Семенова туруорда. Итиэннэ Кутана оскуолатын выпускниктарын ааттарыттан Матрена Павлова Литература мусуойугар икки кинигэни бэлэх уунна. Онон, ыраахтан-чугастан кэлбит бары ыалдьыттар “Күннээх Күндэ” быыстапканы көрөннөр сөхтүлэр-махтайдылар, элбэх саҥаны билэн бардылар.
Артем ОСИПОВ, П.А. Ойуунускай аатынан Литература түмэлин экскурсовода
Хаартыскалары ааптар тиксэрдэ